2026-02-17

Jednym z elementów ekologicznej produkcji rolnej, podobnie zresztą jak w przypadku rolnictwa konwencjonalnego, jest regulacja zachwaszczenia. Ponieważ jednak w rolnictwie ekologicznym nie stosuje się herbicydów, ograniczanie chwastów odbywa się poprzez odpowiednią agrotechnikę: zabiegi mechaniczne, cieplne oraz biologiczne. 

Chwasty w rolnictwie ekologicznym – kontrolować, a nie eliminować

W systemie ekologicznym chwasty traktowane są jako rośliny towarzyszące. Celem nie jest ich całkowite zniszczenie, lecz ograniczenie ich liczby do poziomu, który nie powoduje strat gospodarczych. W niewielkiej ilości chwasty mogą pełnić także funkcje pozytywne: zwiększają bioróżnorodność, chronią glebę przed erozją oraz są źródłem pyłku i nektaru dla owadów.

Każda roślina uprawna posiada określoną zdolność konkurowania z chwastami. Zależy ona m.in. od tempa wzrostu, zdolności do szybkiego zakrywania powierzchni gleby oraz warunków pogodowych. Najwięcej chwastów pojawia się na pustych lub słabo obsianych powierzchniach, w miejscach wymarzniętych, na drogach i poboczach. Dlatego w rolnictwie ekologicznym tak duże znaczenie ma zapobieganie ich rozprzestrzenianiu.

Metody zapobiegawcze:

Środki zapobiegawcze są najważniejszym elementem regulacji zachwaszczenia w rolnictwie ekologicznym. Ich celem jest ograniczenie pojawiania się chwastów jeszcze zanim staną się problemem.

a. Ograniczanie źródeł zachwaszczenia
W przypadku tej metody uwagę zwraca się na miejsca, z których chwasty mogą się rozprzestrzeniać na pola uprawne, takie jak rowy, pobocza, stare gnojownie czy nieużytki. To właśnie stamtąd nasiona chwastów są przenoszone przez wiatr, wodę lub maszyny rolnicze. Usuwanie chwastów w tych miejscach, głównie metodami mechanicznymi, znacząco ogranicza ich napływ na pola.

b. Prawidłowe postępowanie z nawozami naturalnymi
Bardzo ważne jest właściwe gospodarowanie obornikiem i gnojowicą. Powinny one być poddane gorącej fermentacji, dzięki której nasiona chwastów tracą zdolność kiełkowania. Odpowiednie nawożenie poprawia także kondycję roślin uprawnych, zwiększając ich konkurencyjność wobec chwastów.

c. Czystość narzędzi i maszyn
Narzędzia używane do prac polowych, takie jak pługi, brony, kultywatory czy grubery, powinny być dokładnie oczyszczane przed przejazdem z jednego pola na drugie. Pozwala to zapobiec przenoszeniu nasion chwastów, resztek roślin i kłączy na nowe powierzchnie uprawne.

d. Sposób zbiorów
Czas i sposób zbioru plonów mają duży wpływ na intensywność rozsiewania chwastów. Podczas zbioru zbóż kombajnem część nasion chwastów jest już rozsiana na polu, a kolejne mogą być rozrzucane w trakcie pracy maszyny. Dlatego tak ważne jest właściwe ustawienie kombajnu oraz dokładne czyszczenie ziarna po zbiorze, aby oddzielić nasiona chwastów i zapobiec ich dalszemu rozprzestrzenianiu.

Metody bezpośrednie

Gdy działania zapobiegawcze nie są wystarczające, stosuje się metody bezpośrednie:

a. Bronowanie i pielenie mechaniczne – jest najważniejszym bezpośrednim zabiegiem regulacji zachwaszczenia w rolnictwie ekologicznym. Polega na niszczeniu młodych chwastów oraz spulchnianiu gleby, a skuteczność zabiegu zależy od odpowiedniego terminu i fazy rozwoju chwastów oraz roślin uprawnych.

b. Kultywatory i pielniki międzyrzędowe – stosuje się głównie w uprawach rzędowych, gdzie umożliwiają one mechaniczne niszczenie chwastów między rzędami roślin. Oprócz usuwania chwastów zabiegi te poprawiają strukturę gleby, jej napowietrzenie oraz sprzyjają mineralizacji substancji organicznej.

c. Regulacja cieplna (wypalanie płomieniem) – polega na krótkotrwałym oddziaływaniu wysokiej temperatury na chwasty, co prowadzi do uszkodzenia ich tkanek i obumarcia. Metodę tę stosuje się głównie przed wschodami roślin uprawnych lub we wczesnych fazach ich rozwoju, bez spalania gleby i bez jej degradacji.

d. Mulczowanie materiałem organicznym – polega na pokrywaniu powierzchni gleby warstwą materii organicznej o grubości co najmniej 3-5 cm. Ogranicza ono dostęp światła do gleby, hamując kiełkowanie i wzrost chwastów, a jednocześnie chroni glebę przed wysychaniem i erozją.

e. Metody biologiczne i biotechniczne – obejmują m.in. wykorzystanie zwierząt, które niszczą kłącza chwastów podczas wypasu. Do metod biotechnicznych zalicza się także przykrywanie gleby folią lub włókniną, co ogranicza dostęp światła i rozwój chwastów.

Zabiegi te wykonuje się w odpowiedniej fazie rozwoju chwastów i roślin uprawnych, aby były skuteczne i nie powodowały strat w plonie.
Znaczenie metod odchwaszczania dla jakości żywności ekologicznej.

Dzięki połączeniu działań zapobiegawczych i bezpośrednich żywność ekologiczna powstaje bez użycia chemicznych środków ochrony roślin. Produkcja ta sprzyja zachowaniu żyzności gleby, ochronie środowiska i stabilności ekosystemu, a jednocześnie pozwala uzyskać produkty wysokiej jakości.

Źródło:
B. Sarapatka, J. Urban i in., „Rolnictwo ekologiczne w praktyce”, Wydawnictwo ITP, Warszawa-Falenty 2012, s. 155-171.

• Poprzedni
• Następny